Doelgroepen |
- Voyageurs
De Voyageur is de meest onbekende onder de zigeuners. Taalkundige sporen van hun Bargoens verwijzen naar de 14de eeuw. Dit is het enige spoor dat zou wijzen op hun afkomst. Maar hun culturele en religieuze kenmerken wijzen eerder op een diepgaander band met de 'zigeunercultuur.' Voyageurs in Vlaanderen zijn Nederlandstalig en vormen hier verreweg de grootste groep.
Andere theoriën doen hen afstammen van de trekkende handelaars en ambachtslui van vroeger. Als verarmde lui uit het begin van de industrialisatie zouden ze de leefwijze van de Manoesjen overgenomen hebben. Wellicht doen deze theoriën afbreuk aan hun wezen. Wat wel waar is, is dat de Voyageurs niet graag in één adem genoemd worden met de Manoesjen en de Roms. Ze ervaren zichzelf als te onderscheiden van deze voornoemde groepen.
- Manoesjen
De zigeunerbevolking die wellicht sinds de 15e eeuw in onze streken en in verschillende landen vertoeft zijn de Manoesjen (Sinti). Typisch is dat zij naast het Nederlands(Frans, Duits) hun Manoesj-taal spreken en dat ze, de een al wat meer dan de ander, regelmatig in familiegroep op trek gaan. Ze zouden hoofdzakelijk afkomstig zijn van Centraal Europa.
- Roms
Deze groep kwam wellicht vanaf midden 19e eeuw in verschillende golven in ons land aan. Vooral na het afschaffen van de slavernij in Roemenië. Zij leven sterk nomadisch, hechten grote waarde aan familiale banden en spreken hun eigen Romanes, met als tweede taal het Frans. De jongere generatie spreekt Nederlands.
In tegenstelling met de twee andere groepen zijn ze het meest zichtbaar. Meestal wonen zij nog in wagens, in tegenstelling met de Roma, Voyageurs en een groot deel vn de Manoesjen. Verhoudingsgewijs zijn zij het minst in aantal
- Roma
Roma zijn Roms die de laatste jaren emigreerden vanuit Oost-Eruopa. Zij verblijven hier als vluchteling, mensen zonder papieren of - in het beste geval - worden zij geregulariseerd. Om het onderscheid te maken spreken we over Roma (hoewel dit semantisch niet correct is).
|
|
De vier groepen hebben een nomadische cultuur. Dit wijst niet alleen op een mogelijk rondtrekken maar grijpt diep in in de wijze van leven, van gehechtheid aan een plaats en woning. Hun vasthouden aan flexibiliteit in beroep en gebruik van tijd. Het is ook een vorm van zelfstandigheid en een gevoel van vrijheid die de samenleving hen nooit kan afnemen. |
|
|
Deze groepen, deze zigeuners: van waar komen ze eigenlijk? |
|
Hetgeen we met zekerheid kunnen zeggen staat hierboven beschreven. De rest behoort tot de wereld van hypothesen, gissingen, legenden, romantiek. Al hetgeen je in encyclopedieën en allerhande naslagwerken vindt over de 'zigeuner' kan waar zijn maar steunt op niet meer dan hypothesen, die nog nooit hard werden gemaakt.
In de 14de eeuw zijn ze massaal opgemerkt in Europa: dit is een historisch gegeven, maar vanwaar ze kwamen? Niet uit het luchtledige.. .. .. En dan is er ruimte voor veel fantasie, de ene romantischer dan de andere, |
|
Hoe weten we nu wie tot deze groepen behoort? |
|
Het enige criterium om deze mensen toe te wijzen aan één van de vier groepen, gebeurt door henzelf. Wie zichzelf als voyageur bekent en zichzelf zo noemt is er een. De redenering: dit is een zoon van een voyageur, dus dit is een voyageur gaat hier niet op. Het voyageur-zijn heeft zodoende te maken met een zelfgekozen culturele en sociale identiteit. |
|
Wat weten we over Voyageurs, Manoesjen, Roms en Roma? |
|
Over onze mensen doen de wildste geruchten de ronde. Vooroordelen blijven hardnekkig en fantasiën worden voor waar genomen. Wat we weten is tegelijkertijd veel en weinig. |
|
- Veel
In alle mogelijke encyclopedieën vind je onder het trefwoord 'Zigeuner' heel wat gegevens. Talrijk zijn de boeken die deze gegevens verder uitwerken. In de literatuur wordt 'dè' zigeuner vaak ten tonele gebracht. De rekken van muziekwinkels staan bol van zogenaamde 'zigeunermuziek.' Muziekale films die proberen te tonen hoe exotisch deze mensen zijn, worden door een ruim publiek gewaardeerd en bekeken. Muzikale zigeunerfestivals zijn in en schieten als paddestoelen uit de grond.
- Weinig
Het valt op dat de boeken, de naslagwerken elkaar voortdurend kopiëren. Dat echte gegevens weinig te vertellen hebben. Als je alle legenden, gissingen, romantische media-inkleding weglaat, blijft er weinig over. Als je bijvoorbeeld iets over de grootste groep van zigeuners de 'voyageurs' iets wilt vinden in diezelfde naslagwerken vind je niets. Het geeft reeds een eerste aanduiding hoe verborgen en marginaal deze mensen in onze maatschappij leven.
|
|
|
Het woord 'Zigeuner' wordt door deze mensen als iets negatiefs ervaren. Eerder dan een scheldwoord, iets minderwaardig. We houden dan ook een pleidooi om hen bij hun verzamelnaam te noemen. Zoals ze zichzelf met enige trots noemen. De naam geeft voor hen ook een duidelijke identiteit. Een identiteit die ze vaak verborgen moeten houden. |
|
|
Als we dan toch het woord 'zigeuner' willen gebruiken, zal het getuigen van een zekere luiheid, om het als verzamelnaam voor het geheel van deze mensen te gebruiken. Het gebruik van deze verzamelnaam suggereert een bepaalde vorm van veralgemeen waar we ons echter voor moeten hoeden: het leidt zo vlug tot oppervlakkige kennis en … vooroordelen. |
|
|
