Nomadische wortels

Woonwagenbewoners zijn mensen met een eigen, nomadische cultuur die traditioneel in een woonwagen wonen of gewoond hebben. In het bijzonder gaat het over de autochtone voyageurs en de zigeuners en degenen die met deze personen samenleven of er in de eerste graad van afstammen (artikel 2,3° van het decreet van 28 april 1998 inzake het Vlaams beleid ten aanzien van etnisch-culturele minderheden). De maatschappelijke situatie van de groep op het gebied van onderwijs, sociale integratie, inkomen, tewerkstelling, gezondheid,… blijkt vandaag zeer kwetsbaar. Daarom werden de woonwagenbewoners als één van de doelgroepen opgenomen in het Vlaamse minderhedenbeleid.

Deze bevolkingsgroep is helemaal niet homogeen en bestaat uit een aantal deelgroepen, namelijk de voyageurs (stammen af van de autochtone trekkende bevolking), de Manoesj-zigeuners (zigeuners van Indische oorsprong die in de 15de eeuw in onze streken arriveerden) en de Rom-zigeuners (sinds het einde van de 19de eeuw in West-Europa en afkomstig uit Oost-Europa). Deze laatste zijn te onderscheiden van de Roma, zigeuners uit Oost-Europa die vooral de laatste jaren, onder meer als vluchteling, naar West-Europa migreren.

Het juiste aantal woonwagenbewoners is niet gekend. Naar schatting leven er in het Vlaamse en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest 6.000 voyageurs, 1.200 Manoesjen en 600 Rom. Het aantal Roma-zigeuners valt nog moeilijker te bepalen. De meeste woonwagenbewoners die permanent in Vlaanderen wonen, bezitten de Belgische nationaliteit.
Het aantal woonwagengezinnen dat in Vlaanderen effectief in een woonwagen woont, wordt op 750 gezinnen geraamd, of 2.000 volwassen en kinderen. Daarnaast trekt elk jaar, vooral in de zomerperiode, een aantal families door Vlaanderen. Hun aantal wordt op een duizendtal geschat. Het gaat hier zowel om gezinnen die in België gevestigd of gedomicilieerd zijn als om gezinnen die ook door andere Europese landen trekken.

Terreinen

Woonwagenbewoners leven in familieverband op woonwagenterreinen. Begin 2002 waren er in Vlaanderen 410 standplaatsen verspreid over 27 gemeentelijke residentiële woonwagenterreinen (bestemd voor het permanent wonen in woonwagens) en beschikte het Brussels Hoofdstedelijk Gewest over 6 standplaatsen.

Dit betekent dat slechts de helft van woonwagengezinnen op een legaal woonwagenterrein terecht kan. De andere helft is aangewezen op niet-gereglementeerde privé terreinen, die de gezinnen huren of kopen. Op dit ogenblik (begin 2002) zijn er twee private terreinen bekend waarvoor een bouwvergunning is afgeleverd.

Voor de pakweg 1.000 doortrekkers die Vlaanderen jaarlijks aandoen en voor de zowat 120 in Vlaanderen gedomicilieerde Rom-zigeunergezinnen (die sterk nomadisch leven) zijn er momenteel geen doortrekkersterreinen voorhanden. Wel hebben enkele gemeenten een regeling voor de opvang van doortrekkers op pleisterplaatsen.
(Bron: VMC)

De grote woononzekerheid is het centrale probleem van woonwagenbewoners. Het standplaatsenbeleid, namelijk het creëren van voldoende en degelijke legale woonwagenterreinen, is dan ook een prioritaire doelstelling van het Vlaams minderhedenbeleid. Belangrijk hierbij is ook de beslissing van de Vlaamse regering van 11 mei 2001 om de woonwagen als volwaardige woonvorm te erkennen.

Subsidies

Het belangrijkste instrument dat de Vlaamse overheid heeft voor het voeren van het standplaatsenbeleid, is het subsidiëren van woonwagenterreinen.
De Vlaamse overheid subsidieert de verwerving, de inrichting, de renovatie en de uitbreiding van woonwagenterreinen, zowel van residentiële woonwagenterreinen als van doortrekkersterreinen. De provincies, de gemeenten, de OCMW's, een vereniging van gemeenten en OCMW's, de Vlaamse Gemeenschapscommissie, de Vlaamse Huisvestingsmaatschappij en de door haar erkende sociale huisvestingsmaatschappijen komen als initiatiefnemer in aanmerking voor deze subsidie.
De subsidiëring gebeurt op basis van het besluit van de Vlaamse regering van 12 mei 2000 houdende de subsidiëring van de verwerving, de inrichting, de renovatie en de uitbreiding van woonwagenterreinen voor woonwagenbewoners.
Het bedrag van de subsidie is vastgesteld op 90% van de kostprijs van de verwerving, de inrichting, de renovatie en de uitbreiding van het woonwagenterrein, zowel van residentiële woonwagenterreinen als van doortrekkersterreinen.
 

Campagne wonen op wielen

Met de campagne ‘Wonen op wielen’ wil Vlaams minister Mieke Vogels de aanleg van woonwagenterreinen stimuleren zodat de woonzekerheid van de woonwagenbevolking beter gegarandeerd kan worden.

De brochure - "Wonen op wielen. De nood aan woonwagenterreinen in Vlaanderen", samengesteld door de Vlaamse Woonwagencommissie, is een uitgebreide informatiebrochure over het hoe en waarom van woonwagenterreinen. De brochure gaat niet alleen in op de vooroordelen die bestaan tegenover woonwagenterreinen en hun bewoners, maar legt ook uit op welke manier een woonwagenterrein wordt ingericht en beheerd. In de brochure vindt u alles over de verschillende facetten: Wat betekent de inplanting van een woonwagenterrein? Wat is het kostenplaatje? Hoe kan een terrein beheerd worden? Ook het besluit van de Vlaamse regering over de subsidiëring van woonwagenterreinen en nuttige doorverwijsadressen helpen u wegwijs in deze materie. Daarnaast vindt u in de brochure een overzicht van de huidige infrastructuur en de nog bestaande noden in Vlaanderen.

De bijbehorende folder geeft de krachtlijnen van de brochure weer en legt de nadruk op het feit dat de Vlaamse overheid mee haar verantwoordelijkheid wil nemen door de lokale overheden tot 90% subsidie te verlenen bij de aanleg van een woonwagenterrein.

U kan deze brochure en folder opvragen via de Vlaamse Infolijn op het nummer 0800-3 02 01, via e-mail op welzijnsbeleid@vlaanderen.be of via de website van de Vlaamse overheid http://www.vlaanderen.be

In januari 2002 verscheen in "De Gemeente" ook het artikel "Wonen op Wielen: niet alleen voor vakantiegangers".